Archiwa tagu: śmierć

Śmierć Stephena Hawkinga

Zmarł Stephen Hawking – fizyk teoretyczny, i jedna z najbardziej rozpoznawalnych postaci świata nauki zaraz obok samego Einsteina. Hawking miał 21 lat, kiedy lekarze zdiagnozowali u niego nieuleczalną chorobę neurodegeneracyjną – stwardnienie zanikowe boczne – i dali mu najwyżej 3 lata życia. Przeżył jeszcze ponad pół wieku; nie złamał go ani towarzyszący mu przez ostatnie trzy dekady paraliż niemal całego ciała, ani niemożność mówienia spowodowana uszkodzeniem strun głosowych na wskutek tracheotomii. Ze światem komunikował się za pomocą komputerowego syntezatora mowy; kontynuował również swoją pracę naukową.Śmierć Stephena Hawkinga (1)Z wypiekami na twarzy czytałem zarówno jego bestsellerową Krótką historię czasu, jak i wydany później z Leonardem Mlodinowem Wielki projekt. Popularnonaukowe prace Hawkinga (choć nie tak dobre, jak kilka innych pióra innych autorów, które przeczytałem później) stały się dla mnie początkiem nowej fascynacji – fascynacji strukturą rzeczywistości, fizyką kwantową, dylatacją czasu, czarnymi dziurami, Wielkim Wybuchem, multiwersum i osobliwościami. Pasja ta miała ogromny wpływ na formowanie się mojego ateistycznego światopoglądu.

Faktem jest, że masa naukowców przysłużyła się światu nauki bardziej, niż Stephen Hawking – także w sferze fizyki teoretycznej, którą eksplorował; że stał się symbolem geniuszu nie do końca słusznie – zważywszy na fakt, że wielu uczonych o ważniejszym dorobku naukowym jest przeciętnym zjadaczom chleba nieznanym tylko dlatego, że nie prowadzili spektakularnej potyczki z bezlitosną chorobą. Nie umniejsza to jednak wspaniałości jego osoby. Bo Hawking był kimś znacznie więcej, niż tylko wybitnym umysłem.

Hawkinga podziwiałem przede wszystkim za niesamowitą wolę walki z chorobą i szacunek wobec życia, który żywił na przekór swoim gigantycznym ograniczeniom. Człowiek ten przeżył swoje życie jako żywa legenda, i stał się dla mnie – wiem, że zabrzmi to patetycznie i nieco paradoksalnie, ale to prawda – ucieleśnieniem triumfu ducha nad materią. Sparaliżowany i zdany na pomoc innych, w swoim genialnym umyśle pozostawał bezgranicznie wolny, i badał tajemnice rzeczywistości w sposób niedostępny zwyczajnym śmiertelnikom. Stał się nie tylko ważną osobistością świata nauki, ale również inspiracją dla milionów ludzi na całym świecie. Chyba nikt nie udowodnił równie dobitnie, że każdy z nas odnaleźć może w sobie siłę do pokonania największych nawet życiowych problemów. Jeśli Hawking dał radę – wszyscy możemy. Wierzę, że gdyby nie jego niezwykła wola życia, ciekawość świata i oddanie nauce, nie przeżył by tak wielu lat.

Hawking poza tym, że był naukowcem i popularyzatorem nauki, był także wizjonerem; twierdził, że ludzkość chcąc przeżyć, musiała będzie dokonać eksploracji kosmosu, wskazywał również na zagrożenia, które przyniesie postęp technologiczny (przede wszystkim sztuczna inteligencja) i możliwość kontaktu z obcą kosmiczną cywilizacją. Jego autorytet był ogromny, i świat wysłuchiwał go z należytą powagą. Ci, którzy w jego słowach doszukują się paranoi, są, moim zdaniem, ogromnymi optymistami. Choćby Stanisław Lem był w swoich prognozach przyszłości znacznie dosadniejszy niż Hawking – i, uwierzcie mi, zapoznając się z jego argumentacją nie sposób mu się dziwić.

Słynny uczony przyszedł na świat w dzień urodzin Galileusza, zmarł zaś w międzynarodowy dzień liczby Pi i jednocześnie dzień urodzin Alberta Einsteina. Zważywszy na zagadnienia, którymi się zajmował, jest to koincydencja niezwykła.

***

Obrazek pochodzi ze strony Wikimedia Commons z wolnymi mediami.

Reklamy

Z Prochu Powstałeś

Kilka dni temu zmarł mój wujek. Młodo – miał zaledwie 55 lat (podczas gdy jego matka, na chwilę obecną, przeżyła go o całe 30). Wykończył go rak płuc, spowodowany wieloletnim paleniem papierosów. Pocieszamy się tylko tym, że śmierć zabrała go, nim zaczął cierpieć na silne bóle, i że najbliższa rodzina – żona i dzieci – towarzyszyła mu zarówno w chorobie, jak i w chwili, gdy odchodził. A odszedł rankiem; minął się ze wstającym słońcem, ze wstającym dniem, do końca świadomy. W obliczu nieuchronnego pozostawał dzielny do samego końca.Z Prochu Powstałeś (1)Poszedłem na pogrzeb, jakżeby inaczej. Już dawno postanowiłem sobie, że mój ateizm nie stanie na przeszkodzie poważniejszym powinnościom rodzinnym (choć rodzinny z natury nie jestem niemal wcale, w szczególnych okolicznościach staję na wysokości zadania). Uczestniczyłem nawet czynnie w modlitwach – w myśl zasady, że kiedy wchodzi się między wrony, trzeba krakać, jak i one (tego nakazują zasady dobrego wychowania). Kiedyś i ja umrę, i niektórzy z tych ludzi, z którymi śpiewałem Dobry Jezu a Nasz Panie, zjawią się na moim pogrzebie – świeckim.

Byłem również w kaplicy. Gdy podszedłem do trumny i spojrzałem na ciało wujka, oblała mnie fala niesamowitości związana z tym, że człowiek, z którym jeszcze niedawno rozmawiałem, i którego wypełniało życie i psychika – świadomość, marzenia, wspomnienia – teraz jest pusty. Panującym zwyczajem dotknąłem nieboszczyka – najpierw objąłem dłonią jego twarz, potem oplecione różańcem ręce. Były zimne jak lód. Martwe ciało nie przeraża mnie, chociaż dotychczas miałem z nim bezpośredni kontakt tylko dwukrotnie; ono mnie tylko najbardziej w świecie zadziwia.

W kaplicy doszło niestety do bardzo nieprzyjemnego i groteskowego wydarzenia. Babka próbowała pochylić się do czoła zmarłego syna, by złożyć nań pożegnalny pocałunek, ale brakowało jej do tego zaledwie dwóch centymetrów. Ponawiała próbę kilkukrotnie, za ostatnim razem posuwając się do przekręcania jego głowy to w lewo, to w prawo. Moja matka (a zarazem jej córka) przywołała ją do porządku, i obie powróciły na ławkę. Siedząc, babka poprosiła ją, by użyczyła jej swojej torebki – chciała bowiem stanąć na niej i wtedy raz jeszcze spróbować pocałować ciało. Matka, całe szczęście, zdusiła ten absurdalny pomysł w zarodku.

Na cmentarzu doszło zaś do sytuacji surrealistycznej: jeden z czterech pracowników zakładu pogrzebowego, którzy nieśli trumnę, a potem spuszczali ją na linach do grobu, był niemal bliźniaczo podobny do zmarłego. Te same rysy twarzy, ta sama postura, nawet wąsik pod nosem miał taki sam. Patrzyłem, jak ów mężczyzna kręci się przy plombowanej pieczarze, i ponosiło mnie złudzenie, że jestem na pogrzebie kogoś innego, że wujek nie spoczywa w trumnie, ale kręci się obok niej.

I ja uroniłem kilka łez podczas mowy pożegnalnej na cmentarzu. Wcześniej – przez dwa dni, które minęły od zgonu do pogrzebu – nie czułem takiej potrzeby. Wujka żałowałem już wtedy, ale dopiero tam, stojąc w pobliżu pieczary, słuchając, jak pracownicy zakładu pogrzebowego szpachlują cementem jej betonowe wieka, dotarło do mnie, że nigdy więcej nie zobaczę tego człowieka i uśmiechu na jego zmęczonej życiem twarzy. Nie byłem z nim związany bardzo intymną więzią, ale lubiłem go i szanowałem. Był dobrym wujkiem. Czasem nawet jeździliśmy razem na grzyby.

I tak oto kończy się ludzka wędrówka: nasza świadomość gaśnie, a atomy, z których składało się nasze ciało, wracają do obiegu w naturze. Rozpierzchną się po świecie, i któż może wiedzieć, gdzie dałoby się odnaleźć je za kilka lat?

***

Obrazek pochodzi ze strony Pixabay z darmowymi grafikami.

Himalaje Głupoty

W mediach Internetowych (w telewizji pewnie zresztą też; nie wiem, bo nie oglądam) w kółko pojawia się temat tragicznej wyprawy na Nanga Parbat. Temat ten budzi w ludziach ogromne emocje; jedni bronią Mackiewicza, drudzy krytykują albo wręcz hejtują. Przyznam, że miałem nie zabierać głosu w tej sprawie; nie zależy mi ani trochę na dolewaniu oliwy do ognia. Potem zrozumiałem jednak, że temat nie dotyczy samego tragicznie zmarłego, że tak naprawdę chodzi o pewne bardzo istotne kwestie.Himalaje Głupoty (1)Niezwykle zaskoczyła mnie ilość osób, które w komentarzach pod artykułami o tej tragedii brały Mackiewicza w obronę. A już zupełnie nie dowierzałem, jak wiele osób przytaczało przy tym ”żelazny” w ich mniemaniu argument, że ”pasja to pasja, nie da się wytłumaczyć jej komuś, kto jej nie czuje”. Gdyby jeszcze pisali to młodzicy, byłbym zrozumiał, ale głosy takie pojawiały się także ze strony ludzi starszych ode mnie.

Na ryzyko utraty zdrowia lub śmierci pozwolić może sobie samotny wilk – ktoś, kto nie musi liczyć się z potrzebami żony i dzieci. Nie ma nic wzniosłego w decyzji odstawienia rodziny na bok na rzecz realizowania się w swej śmiertelnie niebezpiecznej pasji. Odpowiedzialny człowiek nie zostawia najbliższych, by bez ubezpieczenia i butli tlenowej włazić na ośmiotysięcznik. To kwestia priorytetów – czasami trzeba wybrać, czy chce się być ojcem i mężem, czy himalaistą; nie zawsze można pogodzić jedno z drugim.

W zdumienie wprawia mnie również fakt, że znaczna część Polaków śmierć Mackiewicza postrzega w sposób dość romantyczny. Przyznam, że jakaś część mnie również tak właśnie pojmuje to, co zaszło: oto mężczyzna, który do zdobycia góry podchodził siedmiokrotnie, wreszcie wspina się na jej szczyt, ale nawet nie dane jest mu go ujrzeć, gdyż ślepota śnieżna odbiera mu wzrok. Potem niedomaga, i musi pozostać tam, by skonać w samotności – sam na sam z miejscem, do którego w końcu udało mu się dotrzeć.

Ale to tylko złudny romantyzm. W ogóle nie wierzę w piękną śmierć. Śmierć to zawsze tragedia, ból, rozpacz. W rzeczywistości nie ma nic wzniosłego w ślepnięciu, w zamarzaniu żywcem, w załatwianiu się we własne gacie (podczas zgonu puszczają zwieracze). Tak samo nie ma nic wzniosłego w tym, że Mackiewicz nie zobaczy więcej swoich dzieci, a one – swojego ojca, ani w tym, że mógł żyć z nimi długo i szczęśliwie, ale nie będzie mu to dane.

Żal mi żony i dzieci Mackiewicza. Dobrze, że założono konto, na które chętni wpłacać mogą pieniądze, które zabezpieczą finansowo ich przyszłość. Szkoda jednak, że w podobny sposób nie organizuje się zbiórek dla każdego dziecka skrzywdzonego przez lekkomyślność rodzica (lub rodziców). Co z dziećmi osób, które przeszły na czerwonym świetle i zostały rozjechane przez samochód, albo tymi, których rodzice woleli przepijać pieniądze, niż kupować jedzenie? Dlaczego nie urządza się zbiórek by ratować ich przyszłość? Są mniej warte, bo ich rodzice wykańczają się w sposób mniej spektakularny?

Jakby się kto pytał: tak, łatwo mówić mi to wszystko z pozycji człowieka, który siedzi na wygodnym obrotowym fotelu przed komputerem, w ciepłym mieszkanku, a tuż obok ma pościelone, wygodne łóżko. A mam ten przywilej, że łatwo mi to mówić, bo nie zdurniałem na tyle, by ryzykować życiem dla tzw. samorealizacji. Mam dla kogo i dla czego żyć. I wiem, co jest w życiu naprawdę ważne: nie martwa, niegościnna skała, a uczucia żywych, bliskich mi ludzi.

***

Zdjęcie Nanga Parbat pochodzi ze strony Wikimedia Commons z wolnymi mediami.

Stephen King – ”Cmętarz Zwieżąt”

Stephen King - ''Cmętarz Zwieżąt''Lekarz Louis Creed przeprowadza się wraz z żoną Rachel i dwójką dzieci (córką Ellie i synkiem Gagem) do domu stojącego na uboczu w miasteczku Ludlow. Mężczyzna zaprzyjaźnia się ze swoim najbliższym sąsiadem, rześkim staruszkiem Judem mieszkającym ze schorowaną żoną Normą. Kiedy na ruchliwej drodze obok ich domostwa ginie ukochany kot małej Ellie, Church, Jud wtajemnicza Louisa w istnienie indiańskiego cmentarza, w którym pochowane ciała powracają do życia. Mężczyzna grzebie tam pupila, co daje początek serii strasznych wydarzeń.

”Cmętarz Zwieżąt” jest powieścią przesyconą śmiercią. Stale czuć jej cichą i cierpliwą obecność, jej nieuchronność i (za sprawą kota Churcha) jej odór. Poszczególne postaci ścierają się z jej fenomenem nieustannie i radzą sobie z nim (bądź nie radzą) na rozmaite sposoby. Louis jako lekarz początkowo podchodzi do niej w sposób naukowy, uważając ją za kres indywidualnego postrzegania i coś zupełnie naturalnego, ale też nie poświęcając jej więcej czasu, niż to konieczne. Rachel, obarczona traumą po śmierci swojej starszej siostry Zeldy, wypiera ze swej świadomości jej istnienie, i unika tego tematu jak ognia. Mała Ellie na wieść o konieczności przemijania buntuje się wobec hipotetycznego Stwórcy, a stary Jud jest z nią niemal pogodzony. Z obserwacji ich losów można wysnuć wniosek, że choć pogląd na śmierć nie jest w stanie definitywnie odroczyć jej nadejścia, ma kluczowy wpływ na jakość samego życia.

Wielkie wrażenie wywiera na czytelniku opowieść Rachel o Zeldzie, jej powolnej i bolesnej agonii, oraz tym, jak cierpienie i umieranie przeistoczyło ją w istotę dokuczliwą, nienawistną i zazdroszczącą rodzinie życia w zdrowiu – a jej najbliższych zmieniło w ludzi już za życia spychających ją ze swej świadomości w odmęty niepamięci niczym w otchłań grobowca. Historia ta, choć krótka, mocno przemawia do wyobraźni i silnie oddziałuje na psychikę.

Najniezwyklejszym jednak motywem jest tytułowy cmętarz zwieżąt (błąd w pisowni jest celowy, odpowiada napisowi na tabliczce wejściowej do niego) – miejsce, w którym dzieci grzebią swoje martwe zwierzątka, a więc zarazem grunt, na którym po raz pierwszy w życiu spotykają się ze śmiercią. Opowieść Juda o tym, jak pielęgnują je, robią krzyże, słowem: ujmują w kolorowe ramki najgorszy koszmar ludzkości częściowo przynajmniej niwelując jego grozę (lub stwarzając wygodne złudzenie jej niwelacji), budzi smutną refleksję: wszystko, co człowiek jest w stanie zrobić w obliczu śmierci bliskiej sobie istoty, to udekorować miejsce jej spoczynku, przyozdobić je, by odwrócić swoją uwagę od faktu, że tuż pod bukietem kolorowych, woniejących kwiatów tkwi gnijące, jedzone przez robaki ciało.

Istotny w powieści jest wątek szaleństwa, któremu ulega pogrążony w żałobie główny bohater. Osobista tragedia zaburza jego dotychczas racjonalny i chłodny umysł, i stopniowo przeistacza go w istotę zdolną uczynić wszystko dla najmniejszej choćby szansy odzyskania bliskiej osoby. Jest to więc również opowieść o potędze i bezsilności miłości w obliczu najgorszego, a także o tym, jak miłość do jednego człowieka jest w stanie uczynić z kochającej go osoby potwora wobec innych.

Ale nie tylko filozoficzne i psychologiczne niepokoje mącą spokój czytelnika powieści – jest w niej również sporo soczystej makabry i starej, dobrej, nadnaturalnej grozy. King wziął na warsztat motyw zombie, wzbogacając go o złowieszczy pierwiastek duchowy. W moim odczuciu wyszło mu to świetnie. A motyw ponurego kota Churcha, który co i rusz przewija się na kartach powieści, niczym czteronożna klątwa, to istny majstersztyk.

Jak niemal zawsze, większą część powieści King poświęcił budowaniu realiów świata – tkaniu atmosfery, szkicowaniu osobowości głównych postaci oraz ich osobistych historii, opisom miejsc. Sztuka ta powiodła mu się świetnie – w chwili, gdy dochodzi do kulminacji napięcia oraz zagęszczenia akcji, ów fundament nie kruszeje pod ich ciężarem.

Powieść ma kilka wad, ale objawiają się one raczej nie przez to, co w niej nie wyszło, a przez to, czego w niej zabrakło: małomiasteczkowego klimatu, trochę większego rozmachu (uwikłania w akcję większej ilości postaci), większej ilości wątków pobocznych. Są to rzeczy, które osobiście bardzo cenię w powieściach Kinga.

”Cmętarz Zwieżąt” to jedna z najosobliwszych powieści w dorobku króla grozy. Jest niezwykle mroczna i wciągająca; na długo pozostawi w waszych ustach posmak wilgotnej ziemi. Nie wierzycie? Sami spróbujcie.

Ocena: 8/10 (rewelacyjna).

***

Okładka: Prószyński i S-ka.

Sens Życia

Jako ateista, nie mam złudzeń co do tego, że śmierć jest nieodwracalnym kresem świadomości, postrzegania i doświadczenia; że skonawszy powrócę do nicości, w której ”znajdowałem się” przed swoimi narodzinami – a więc przez całych 14 miliardów lat istnienia Wszechświata.

Pojęcie niebytu, nicości, stanowi oczywiście krystalicznie czystą abstrakcję. Nie sposób jej sobie wyobrazić. A jednak doświadczam jej co noc – śpiąc. Zasypiam, i budzę się po kilku godzinach, ze wspomnieniem kilkunastu minut sennych majaków oraz ze świadomością, że większość przespanego czasu niezauważenie umknęła mojemu postrzeganiu. Może to zabrzmieć dziwnie, gdyż gdyż taka nicość stanowi stan funkcjonującego umysłu, ale myśląc o tym, każdego dnia po trosze oswajam się z niebytem, przygotowuję się na to, co prędzej czy później nastąpić musi. Wprawdzie nie istniejąc, nie będę w stanie skonstatować końca mojego życia, zaznać metafizycznej rozpaczy nad jego utratą, ale świadomość nieuchronnego ma wpływ na życie, domaga się uwagi i akceptacji. A wciąż jeszcze nie jestem pewien, czy nie wolałbym, by po zgonie, zamiast nicości, czekało na mnie jej totalne przeciwieństwo, ciągle waham się pomiędzy jednym a drugim, przychylając się jednak z reguły właśnie ku wiecznemu życiu (choć z ostrożnością, wszak jego wizja przekracza granice mojej wyobraźni). Odstawmy jednak marzenia na bok, i zajmijmy się rzeczywistością (wciąż oczywiście subiektywnie postrzeganą).Sens Życia (1)Przychodzę więc znikąd, i zmierzam w nicość. Większość ludzi nie jest w stanie przyjąć takiego poglądu na życie choćby ze strachu, że jego konsekwencją byłoby popadnięcie w jałowy nihilizm egzystencjalny. Otóż, chociaż postrzegam człowieka jako zwierzę, które na drodze spontanicznej ewolucji rozwinęło się na tyle, by zadać sobie pytanie o sens swojej egzystencji (w czym tkwi jego największe błogosławieństwo i przekleństwo), nie przyszłoby mi do głowy, by uznać go za istotę, której życie pozbawione jest wartości. Według mnie życie jest sensem samo w sobie; każde przyjemne doświadczenie jest tym wspanialsze, że możliwe tylko w nieskończenie krótkim przedziale czasowym w stosunku do okresu nieistnienia indywidualnej świadomości ludzkiej. Najbłahsze nawet czynności zyskują wzruszający wymiar dzięki wiedzy, że możność wykonywania ich jest przejściowa; jeszcze większej głębi nabierają tym samym kontakty z ludźmi, szczególnie z tymi najbliższymi.

Takie postrzeganie życia możliwe jest dla mnie wtedy, gdy jest lub bywa ono przyjemne, bądź chociażby znośne; kiedy można cieszyć się nim, a cierpienia doświadczać w natężeniu, które nie doprowadza psychiki i ciała do ruiny, ale daje się ukoić, i wzmaga (na zasadzie kontrastu, że im było gorzej, tym może być lepiej) pozytywne doświadczenia. Niestety, przyroda jest bezwzględna w swojej obojętności na los ludzki; nie wszystkim dane było urodzić się w okolicznościach, w których mogliby wieść dostatnie, satysfakcjonujące życie, żeby wymienić choćby mieszkańców obszarów dotkniętych klęską suszy i nieurodzaju, lub dzieci chore na śmiertelne choroby genetyczne. Pytanie o sens ich cierpienia ciśnie mi się na usta i umiera na nich, cicho, niepostrzeżenie, niewypowiedziane.

Istnieje wreszcie szersza perspektywa, w jakiej umiejscawiam i uzasadniam swoje istnienie. Tą perspektywą jest wytwór zbiorowej świadomości – kultura przekazywana w spadku kolejnym pokoleniom. Przed każdym z nas stoi ogromna odpowiedzialność dziejowa; chociaż nigdy nie uda się zaprowadzić na świecie ładu absolutnego (próby dokonania tego kończą się zresztą zawsze piekłem na Ziemi), z pewnością można dążyć do uczynienia go lepszym, niż jest obecnie. Oczywiście, z czasem życie na Ziemi dobiegnie definitywnego końca, ale nie widzę sensu w przejmowaniu się tym, gdyż nim do tego dojdzie, będzie komu skorzystać z tego, co udało nam się się po sobie pozostawić. A cóż może być cenniejszego niż niepowtarzalne życie ludzkie, i dobro człowieka, który zdolny jest do cierpienia większego niż wszystkie znane nam istoty?

Oczywiście, pragnę możliwie najdłuższego i jak najlepszego jakościowo życia. Odczuwam też strach przed śmiercią: czysto organiczny, który, jak mniemam, towarzyszyć mi będzie aż po koniec mych dni, oraz strach przed śmiercią przedwczesną, która mogłaby położyć kres moim ambicjom, mojemu potencjałowi, i doświadczeniom, których łaknę. Mam nadzieję umrzeć jako człowiek, który nie pozostawi śmierci niczego do zabrania; sprowadzić kostuchę do pozycji złodzieja, który przyszedł okraść sejf, i z zaskoczeniem stwierdził, że ten jest otwarty i pusty, gdyż jego właściciel nie żałował sobie dobrego życia. Zamierzam wystrychnąć ją na dudka, zakpić z niej, i odejść z uśmiechem na twarzy, w dodatku w doborowym towarzystwie. Wierzę, że dokonam tej sztuki.

A jeśli mi się nie powiedzie? Pozostanie mi tylko brzemię bezpowrotnie minionych lat, paląca tęsknota za tymi z najbliższych mi ludzi, którzy do tej pory już odejdą, starcza bezsilność wobec szybkiego tempa życia i przemijania, choroby, ból fizyczny i zmęczenie. Śmierć stanie się pożądana jako wybawienie, i tak też ją przyjmę.

***

Obrazek pochodzi ze strony Pixabay z darmowymi grafikami.

Bardzo Źle Pojmowany Humanitaryzm

Mariusz Trynkiewicz bestialsko zamordował i zgwałcił czerech chłopców (w tym trzech jednocześnie). Piotr T. – zabił dwóch (obu zamierzał zgwałcić, ale za każdym razem ochota na to przeszła mu, kiedy zabrał się do dzieła). Radosław W. zamordował (na tle rabunkowym) swoją matkę, ojczyma, oraz jego syna. Samuel N. zarąbał siekierą – w biały dzień – dziesięcioletnią dziewczynkę, bo, jak sam tłumaczył, chciał odegrać się w ten sposób na społeczeństwie. Nastoletni Zuzanna i Kamil z Rakowic zamordowali we śnie rodziców chłopaka, gdyż ci byli przeciwni ich związkowi. Wszyscy oni otrzymali wyroki albo 25 lat pozbawienia wolności, albo dożywocia. Wydawać by się mogło, że kary takie są sprawiedliwe: zwyrodnialcy ci zgniją we więzieniu, nierzadko pomiatani przez współosadzonych. Czy nie dałoby się jednak rozprawić z nimi w inny sposób – z lepszym pożytkiem dla społeczeństwa?

Rozpatrzmy problem pod kątem czysto matematycznym (finansowym). Utrzymanie więźnia w Polsce kosztuje około 2 tysiące złotych miesięcznie. Rocznie daje to 24 tysiące złotych, w ciągu 25 lat – 600 tysięcy. Wszystkie te wydatki pokrywane są z kieszeni praworządnych, ciężko pracujących ludzi, z których wielu liczy każdy grosz od wypłaty do wypłaty. Czy nie lepiej niż utrzymywać przy życiu ścierwo najgorszego autoramentu, byłoby skasować je przy pomocy 4 metrów sznura (koszt – około 30 zł) i gałęzi, a forsę przeznaczyć na przykład na zakup aparatury medycznej dla chorych dzieci lub na schroniska dla zwierząt?

Kolejną rzeczą nie mieszczącą mi się w głowie, jest wyciąganie jakiejkolwiek odpowiedzialności karnej wobec człowieka, który napadnięty we własnym domu bronił się przed napastnikiem. Jeśli ktoś nastaje na mój majątek, zdrowie i życie moje i moich najbliższych, powinien liczyć się z tym, że prawo automatycznie przestaje chronić go w jakikolwiek sposób. Niestety, bandyci doskonale zdają sobie sprawę z tego, jak surowe wyroki zapadają na napadanych przez nich ludziach za tzw. przekroczenie granic obrony koniecznej, i wiedzą, że ci często prędzej pozwolą zgwałcić się i obrabować, niż zaryzykują obronę i spędzenie reszty życia za kratkami. Polskie prawo jest chore, gdyż zbytnio skupia się na interesach agresorów. W chwili, kiedy ci występują przeciwko prawu, powinni być spod niego wyłączeni.

Nie mniej humanitarnie traktuje się wszelakiej maści ścierwo w innych krajach Europejskich (karę śmierci wykonuje się jeszcze tylko na Białorusi!). Anders Brevik, który kierowany ideologicznymi pobudkami w 2011 roku zamordował w Norwegii 77 osób, został skazany na 21 lat pozbawienia wolności z możliwością bezterminowego przedłużania odsiadki, w przypadku podejrzenia, że nadal stanowi zagrożenie dla społeczeństwa. Chociaż w praktyce oznacza to, że nigdy nie opuści murów więzienia, wyrok odsiaduje w trzypokojowej celi, w której do dyspozycji ma chociażby konsolę do gier, lodówkę, oraz telewizor. Josef Fritzl, który przez 24 lata więził w piwnicy swego domu własną córkę i troje z szóstki spłodzonych z nią dzieci (pozostałą trójkę adoptował wraz z żoną), otrzymał zaledwie dożywocie.

W USA skazani na karę śmierci nierzadko czekają na wykonanie jej całymi latami (średnia oczekiwania to aż 10 lat!). W stanie Arkansas wykonuje się egzekucje wyłącznie poprzez podanie uśmiercającego zastrzyku; ponieważ 30 kwietnia tego roku upływała ważność Midazolamu, środka znieczulającego wstępnie aplikowanego skazanym, a produkująca go firma farmaceutyczna nie zgodziła się wytworzyć nowej partii, przyspieszono uśmiercanie skazanych. Czyż nie jest to jeden wielki ponury żart? Wprawdzie prawo USA zabrania stosowania kar wymyślnych i bolesnych, ale do takich nie należy chyba egzekucja przez powieszenie, podczas której śmierć następuje w sekundę na skutek pęknięcia kręgosłupa skazańca w odcinku szyjnym – przy czym ta metoda uśmiercania jest chyba w oczywisty sposób mniej wymyślna od rozstrzelania, uśmiercającego zastrzyku, a już na pewno krzesła elektrycznego czy komory gazowej?

Ateizm w Obliczu Śmierci

”Dla mnie śmierć jest niczym, śmierć jest snem. Tłumaczę to sobie jeszcze tak: miałem ukochane miejsce w świecie – Wyspy Zielonego Przylądka. Ukochane było dawno temu, kiedy nie było tam tych wszystkich hoteli, tłumu turystów, hucznych imprez, a ja mogłem łowić ryby. Ale mnie na tych Wyspach nie ma. Nie żyję tam, nie żyję i już. To samo dotyczy innych miejsc na świecie. I naturalną koleją rzeczy kiedyś nie będzie mnie też tu.” – Zbigniew Religa.

Nie ma chyba człowieka, który od czasu do czasu nie poddawałby się rozmyślaniom na temat fenomenu śmierci. Nawet młodym ludziom w sile wieku i w szczytowych momentach życia zdarza się uprzytomnić sobie, że kiedyś przyjdzie czas, w którym trzeba będzie odejść ze świata raz na zawsze, pozostawiając na nim wszystko, co osiągnęli, i co kochali. Świadomość nieuchronności śmierci skłania ku refleksji na temat sensu doczesnego życia – nie tylko cierpień, które chcąc nie chcąc zmuszeni jesteśmy ponosić, i istnienia samego w sobie, ale bywa, że nawet sensu szczęścia. Efemeryczność napawa nas goryczą i smutkiem, a bywa, że również przerażeniem.

Dla wielu osób, które świeżo utraciły wiarę w Boga, świadomość, że po śmierci nie ma nic, a pamięć o nich samych zatrze czas, stanowi grunt, na którym nie są w stanie rozkwitnąć pełnią człowieczeństwa, szczęścia i życia. Wiedzą, że nawet jeśli ich osiągnięcia zapiszą się w historii cywilizacji na stałe, a ich osoba zostanie upamiętniona przez monumentalne pomniki, co w pewnym sensie stanowi przedłużenie ich istnienia, kiedyś w końcu nastąpi również kres samej ludzkości, i nie zostanie po nich nawet najmniejszy ślad. Wszystko to, wraz z bezowocnymi poszukiwaniami sensu życia sprawia czasami, że wszelkie konstruktywne wysiłki wydają im się na dłuższą metę bezcelowe, a oni sami popadają w marazm egzystencjalny i niezdolność działania oraz funkcjonowania. Nie rozumieją, że już samo poszukiwanie sensu życia jest sensem życia samym w sobie.

Tym, co nadaje sens mojemu ateistycznemu życiu, jest osobiste doczesne szczęście, oraz starania, żeby wdrożyć w rozwój cywilizacji wkład własny, z którego ludzkość w jakiś sposób mogłaby korzystać dla swojego dobra możliwie najdłużej po moim odejściu. Chciałbym stworzyć coś, co byłoby użyteczne dla innych, coś, co sprzyjałoby osiągnięciu przez nich szczęścia opartego na pięknie tkwiącym w prawdzie, której wartość niezależna jest od tego, czy jest okrutna, czy pobłażliwa. To, że ludzka świadomość istnieje przez tak krótki czas, nie umniejsza w żadnej mierze w moich oczach jej wyjątkowości i znaczenia. Nie uważam również, by życie ludzi, których osoba i praca ulegnie z czasem zapomnieniu, było w jakimkolwiek stopniu bezsensowne. Wszyscy ci, którzy ponieśli trud i dołożyli swoją cegiełkę do budowy świata, czyniąc go miejscem szczęśliwszym dla siebie oraz innych, zasługują na pełne uznanie.

Faktem jest, że wiara religijna przynosi większości ludzkości ukojenie, że ludzie czują się lepiej dzięki przekonaniu, że ich naznaczone cierpieniem życie nawet, jeśli zostanie zapomniane już po kilku latach tu, na Ziemi, w oczach Boga jest tak samo ważne, jak życie największych geniuszy, których odkrycia zrewolucjonizowały świat. W porównaniu ze sprawiedliwą wiecznością, która według osoby wierzącej nastąpić ma po nieskończenie krótkim w stosunku do niej ziemskim życiu, życie to wydaje się zaledwie świadomym snem, a śmierć – przebudzeniem. Nie przeczę, że jest to pocieszająca perspektywa, ale fakt, że zapewnia ona komfort psychiczny, w żadnym wypadku nie świadczy o tym, że jest realna. Pragnę zaznaczyć, że nie jestem osobą, która miałaby coś przeciwko temu, żeby naprawdę istniał wszechmiłosierny Bóg oraz życie wieczne u jego boku, a zatem sens w wymiarze ponadczasowym i ponadwymiarowym. Dlaczego miałbym mieć, nawet pomimo tego, że wizja takiego życia przekracza możliwości mojej wyobraźni? Przekonanie, że Bóg nie istnieje, nie sprawia mi ani radości, ani smutku. Przyjmuje to za prawdę, i nauczyłem się żyć w zgodzie z nią, i to czyni moje życie szczęśliwym.

Wieloletnie rozważania, liczne rozmowy światopoglądowe z osobami o rozmaitym podejściu do kwestii wiary, oraz literatura (w tym lektura samej Biblii) utwierdziły mnie w przekonaniu, że wiara w Boga jest tylko fenomenem psychologicznym. Człowiek z natury obdarzony jest konstrukcją psychiczną warunkującą religijność. Religie po prostu musiały pojawić się wśród istot rozumnych, które poszukiwały odpowiedzi na pytania o to, skąd wziął się otaczający ich świat, stanowią również spoiwo społeczne zrzeszające jednostki w grupy, które to grupy ułatwiają przetrwanie.

Jestem w stanie bez trudu uszanować czyjeś religijne wierzenia, o ile nie wypaczają one w sposób jaskrawy moralności. Szacunek ten wynika bezpośrednio z szacunku do człowieka jako istoty wolnej, a przy tym omylnej oraz słabej na tyle, by poszukiwać oparcia w iluzji. Mówiąc oględniej: szanuję wiarę, bo istota ludzka ma prawo do pozostawania w nawet tak dużym błędzie jak wiara w Boga, i do naturalnej, ewolucyjnej słabości, która moim zdaniem ją do tego skłania. Zdaje sobie sprawę z tego, że brzmi to dość arogancko, ale na tej samej zasadzie każda osoba wierząca ma prawo traktować mój ateizm, z czym nie mam jednak najmniejszego problemu. Dla mnie Bóg pozostaje wymyślonym przyjacielem na dobre i złe, Fisiem, a religia bajką dla dorosłych, którzy uciekają w nią przed pozornym bezsensem życia, lękiem przed śmiercią, dojmującą psychologiczną pustką, a czasem i przed niezrozumieniem naukowych wyjaśnień dotyczących funkcjonowania rzeczywistości, oraz tymczasowej niewiedzy odnośnie wielu jej aspektów.

Kiedyś moja świadomość zgaśnie, rozpłynie się w nicości wraz z całą miłością, którą żywiłem i której zaznałem. Nigdy więcej nie poczuję motylków w brzuchu na widok dziewczyny, którą kocham, i nie musnę się wspomnieniem o miejsca, z którymi wiąże mnie nostalgia. Nie istniejąc, nie będę nawet w stanie dostrzec tej straty, i poczuć jej dotkliwości. Brzmi to okrutnie, ale nie mam na to wpływu, toteż nie pozwalam, żeby świadomość ta spędzała mi sen z powiek. Wciąż jest zbyt wiele do zrobienia. I zawsze będzie.